Yapay Zeka Bir Moda Sözcüğüne Dönüştüğünde: Gerçek Dönüşümü Hâlâ Başarabilir miyiz?

Geçtiğimiz günlerde bir etkinliğe katıldıktan sonra kendimi bu soruyu düşünürken buldum. Çünkü bugün gördüğümüz şey aslında yeni değil. Trendler sadece moda ya da müzikte değil; iş dünyasında da var.

Abartıdan (Hype) Anlama (Meaning)

Son 25 yıldır birçok organizasyon “Agile” olmak için büyük yatırımlar yaptı. Oysa Agile’ın kökleri IT’den çok daha önceye, Japon Lean ve Kaizen felsefelerine dayanıyor. Ancak “Agile Manifestosu” ortaya çıktığında onu güçlü yapan şey sadeliğiydi. Sadece 4 değer ve 64 kelimeyle derin bir felsefeyi ifade etmeyi başardı.

Saf sadelik. Ama sadelik kolay değildir. Şunları gerektirir:

• anlayış
• netlik
• sahiplenme

Leonardo da Vinci’nin dediği gibi: “Sadelik, en üst düzey sofistikasyondur.”

Manifesto bunu başarmıştı. İçinde öz vardı, ruh vardı ve bunu destekleyen prensipler vardı. Bu bir metodoloji değildi. IT dünyası ise bu prensipleri uygulamak için mükemmel bir ortam hâline geldi. Organizasyonlar güçlü iş sonuçları elde etti ve Agile, IT’nin çok ötesine yayıldı. Ancak bir noktadan sonra Agile bir “buzzword”e dönüştü. Talep arttıkça Agile etrafındaki pazar da hızla büyüdü. Zaman içinde bir şey değişmeye başladı. Çünkü sorun felsefenin zayıf olması değildi; felsefenin şablonlara, framework’lere ve sertifikalara indirgenmesiydi.

Bu daha önce de gördüğümüz bir örüntü (pattern). Pazarlamada, ürünün kendisi yeterince güçlü değilse odak dile kayar.

Daha fazla hikâye anlatımı.
Daha fazla marka dili.
Daha parlatılmış anlatılar.

Ama daha az anlam.

Bugün benzer bir örüntü yapay zekâ alanında da ortaya çıkıyor. Artık her şeyin içinde “AI” kelimesinin geçtiği bir dünyadayız.

Herkesin söyleyecek bir şeyi var.
Herkes yayın yapabiliyor.
Herkes kendini uzman olarak konumlayabiliyor.

Birçok açıdan bu olumlu bir şey. Ama aynı zamanda rahatsız edici bir soruyu da beraberinde getiriyor: Görünürlük, derinliğin yerini mi almaya başlıyor?

Son State of Agile araştırmaları önemli bir noktaya işaret ediyor: Daha fazla veriye, daha fazla araca ve daha yüksek görünürlüğe sahip olmamıza rağmen sonuçlar mutlaka iyileşmiyor. Stratejik hizalanma geride kalıyor. Güven geride kalıyor. Ben buna “Visibility Paradox” deniyor.

Çünkü gerçek dönüşüm sadece teknolojiyle ilgili değildir. Çok daha bütünseldir. Şunları gerektirir:

• derinlik
• otantiklik
• tekrar etmek yerine gerçekten üretebilme becerisi
• ve en önemlisi, sadeleştirme cesareti!

Yapay zekâ çağında bu daha da kritik hâle geliyor. Çünkü yapay zekâ bize:

• veri toplamamızda
• içgörü üretmemizde yardımcı olabilir.

Ama bilgiyi yaratamaz. Bunu yalnızca insanlar yapabilir.

Aşağıdaki görsel, “AI is Moving Fast. But… Are We Adapting Meaningfully?” başlıklı konuşmamdan bir slayt:

Bilgi yalnızca örüntüler değildir ve yalnızca algoritmalar aracılığıyla elde edilemez. Bilgi şu unsurlar sayesinde oluşur:

• bağlam
• anlam
• muhakeme

Ve bunlar insanlar, etkileşim ve ortak anlayış sayesinde ortaya çıkar. Gerçek değer de tam burada yaratılır. Ve organizasyonların da en çok zorlandığı yer de tam olarak burasıdır.

Yapay zekâ çağında değer artık yalnızca veride (Data) değildir (bu 'veri' önemli değil demek değil). Ancak, 'değer', o veriyi nasıl anlamlandırdığımızda ortaya çıkar. İşte bu yüzden Agile ve AI’ın rakip değil, birbirini tamamlayan güçler olduğuna inanıyorum.

Ben kendi çalışmalarımda bu dönüşümü anlamlandırmak için basit bir model kullanıyorum:

• Yapay zekâ değişimi tetikler
• Agile adaptasyonu mümkün kılar
• İnsanlar dönüşümü yaratır

Dolayısıyla yine aynı örüntüyü görüyoruz: hızla büyüyen bir pazar, kendi arz-talep döngüsünü yaratıyor. Doğal olarak bu alanda yeni sesler ve yeni perspektifler ortaya çıkıyor. Bu güzel bir şey. Adaptasyon insan doğamızın bir parçası. Ancak gerçek dönüşüme geldiğimizde bence şu önemli soru göz ardı edilmemeli: Bu dönüşüme liderlik edecek doğru insanları mı seçiyoruz?

İnsan odaklı dönüşüm, ilan edilen bir şey değildir. Gerçekten uygulanan bir şeydir. Şunlarda görünür olur:

• insanlara nasıl davrandığımızda
• nasıl iş birliği yaptığımızda
• nasıl güven yarattığımızda
• ve anlatının ötesinde gerçekten anlamlı bir katkı sunup sunmadığımızda

Belki de tam olarak bu yüzden son zamanlarda görünürlük ile derinlik arasındaki büyüyen fark beni düşündürüyor.

Bugün ilham her yerde. Güçlü kelimeler her yerde. Görünür olmak hiç olmadığı kadar kolay. Ama anlamlı dönüşüm çok daha zor şeyler gerektiriyor:

• otantiklik
• içerik ve öz
• sadelik
• ve gerçekten değer yaratma cesareti

Benim için insan odaklı dönüşüm “ilham verici görünmek” değildir. Çünkü günün sonunda mesele sunumun -ya da bizim- ne kadar etkileyici göründüğü değildir. Asıl soru şudur:

Gerçek dönüşüm yaratmaya mı yardımcı oluyoruz? Yoksa sadece daha iyi anlatılar mı üretiyoruz?

Evet, pazarlama önemlidir. İletişim önemlidir. Ama hikâye anlatımı değerlerden, prensiplerden ve gerçek özden koptuğunda hem bireyler hem organizasyonlar için çok önemli bir şey kaybolur.

Agile hiçbir zaman sihirli değnek değildi; birçok kişi öyle olmasını ummuş olsa da.

AI da değil. Ama bu kez yapay zekâ etrafımızdaki neredeyse her şeyi yeniden şekillendiriyor. Tam da bu yüzden derinlik, anlam ve otantik insan katkısı her zamankinden daha önemli. 

Tüm bu kaosa rağmen ben hâlâ anlamlı dönüşümün mümkün olduğuna inanıyorum.

Sizin perspektifinizi de merak ediyorum. Eğer bu konular üzerine konuşmak ya da bağlantı kurmak isterseniz, contact us directly.